Jongeren en gokken: waarom België ook naar ouders en scholen moet kijken 

Een leeftijdscontrole verschijnt pas wanneer iemand wil spelen. Wat daaraan voorafgaat, blijft vaak buiten beeld: gesprekken met vrienden, een gokvideo tussen andere filmpjes of een ouder die wedden heel gewoon vindt. Nieuw onderzoek van het Trimbos-instituut brengt die omgeving in kaart. Voor België roept het een herkenbare vraag op: hoe bescherm je jongeren voordat zij een gokaccount proberen te openen? 

Het Nederlandse onderzoek, uitgevoerd in opdracht van de Kansspelautoriteit, bekijkt hoe gezin, vrienden, school, vrije tijd en de bredere gokomgeving samenhangen met gokgedrag. De bevindingen zijn ook voor Belgische ouders, scholen en sportverenigingen relevant. Ze laten zien waarom preventie verder moet kijken dan de jongere die uiteindelijk op een scherm klikt. 

Nederlandse cijfers, een relevante vraag voor België 

Voor het onderzoek naar omgevingsfactoren en gokgedrag bij minderjarigen combineerde Trimbos een literatuurstudie met analyses van de Gezondheidsmonitor Jeugd 2023. Die regionale gegevens komen uit Rotterdam-Rijnmond en Noord- en Oost-Gelderland. Het gaat dus niet om een onderzoek onder Belgische jongeren. 

In beide Nederlandse regio’s rapporteerde ongeveer één op de tien jongeren online gokgedrag. Daarbij werden online gokspellen met en zonder geld samengevoegd. Dat onderscheid is essentieel: het cijfer betekent niet dat één op de tien jongeren geld vergokte. Evenmin kan het worden gebruikt als percentage voor België. 

Toch is de onderliggende vraag hier relevant. Gambling Club berichtte eerder over gokgedrag bij Belgische jongeren van 18 tot 20 jaar. Dat dossier betreft een andere leeftijdsgroep en onderzoeksmethode. De cijfers zijn daarom niet rechtstreeks vergelijkbaar, maar beide onderzoeken maken duidelijk waarom aandacht voor de sociale omgeving nodig is. 

Wat ouders weten, hangt samen met gokgedrag 

Een van de opvallendste verschillen in de Nederlandse gegevens betreft ouderlijk toezicht. Bij jongeren van wie de ouders meestal of altijd wisten waar zij waren, rapporteerde 8% online gokgedrag. Wanneer ouders dat niet of weinig wisten, lag het aandeel op 18% in Rotterdam-Rijnmond en 20% in Noord- en Oost-Gelderland. 

Daarmee is niet bewezen dat meer toezicht automatisch tot minder gokken leidt. Gezinnen verschillen op veel punten van elkaar. Wel geeft het verband aanleiding om ouderbetrokkenheid mee te nemen in preventie, in plaats van uitsluitend te kijken naar waarschuwingen die jongeren zelf krijgen. 

Voor Belgische gezinnen kan dat gesprek heel concreet beginnen. Welke spellen speelt een kind? Komen er aankopen met een onzekere uitkomst in voor? Wat wordt er in de vriendengroep over wedden gezegd? Zulke vragen maken zichtbaar wat anders gemakkelijk onder het algemene woord ‘gamen’ verdwijnt. 

Ook het voorbeeld van volwassenen verdient aandacht. De literatuurstudie beschrijft dat jongeren vaker gokken wanneer hun ouders zelf gokken of daar positief tegenover staan. Een waarschuwing over risico’s kan daardoor botsen met wat een jongere thuis ziet. Dat maakt ouders belangrijke gesprekspartners, zonder hen tot enige verantwoordelijke te maken. 

De schoolomgeving hoort bij het verhaal 

Het onderzoek kijkt ook naar pesten. In Noord- en Oost-Gelderland rapporteerde 18% van de jongeren die online werden gepest gokgedrag, tegenover 9% van degenen die niet online werden gepest. In Rotterdam-Rijnmond ging het om respectievelijk 23% en 8%. 

Die verschillen vragen om aandacht, maar geven geen sluitende verklaring. Het onderzoek toont niet aan dat cyberpesten de oorzaak van het gokgedrag is. Ook kunnen verschillende problemen tegelijk voorkomen. Een leerling die wordt gepest, mag daarom niet op basis van deze cijfers als mogelijke gokker worden bestempeld. 

Daarnaast rapporteerden jongeren die school niet leuk vonden of zich er verveelden vaker online gokgedrag. Een goede omgang tussen leerlingen en leerkrachten hing juist samen met minder gokgedrag. De schoolomgeving komt daarmee nadrukkelijk in beeld als onderdeel van preventie. 

Voor Belgische scholen ligt hier een aanknopingspunt om verder te kijken dan één les over kansspelen. Aandacht voor veiligheid, pesten en contact met leerlingen kan worden verbonden met gesprekken over online geldgedrag. Dat is een mogelijke vertaling van de bevindingen, geen door dit onderzoek bewezen preventiemethode. 

Sport beschermt niet vanzelf tegen gokinvloeden 

Sport krijgt in het onderzoek een opvallende plaats. Jongeren die minstens vier dagen per week sportten, rapporteerden vaker online gokgedrag dan jongeren die minder vaak sportten. Dat lijkt op het eerste gezicht verrassend: sport wordt doorgaans juist verbonden met een gezonde vrijetijdsbesteding. 

Onderzoeker Anouk Tuijnman wijst op de verwevenheid tussen sport en gokken. Wie sport volgt, kan ook in aanraking komen met weddenschappen, gokmerken en gesprekken over voorspellingen. Het onderzoek geeft daarmee geen reden om jongeren minder te laten sporten. Het vraagt aandacht voor wat er rondom de sport gebeurt. 

Voor België raakt dat aan een bestaand debat. Gambling Club schreef eerder over onderzoek naar gokreclame en gokschade in België en Nederland. Daarin staat eveneens de vraag centraal hoe blootstelling aan reclame en sponsoring samenhangt met de manier waarop mensen naar gokken kijken. 

België beperkt gokreclame en sportsponsoring al sterk. De Druglijn beschrijft in haar uitleg over de Belgische regels voor gokreclame en sportsponsoring ook de overgangsregeling voor beperkte shirtsponsoring bij professionele clubs tot eind 2027. Strenge regels betekenen dus niet dat iedere verwijzing naar gokken onmiddellijk uit de sportomgeving verdwenen is. 

Op sociale media krijgt gokken allerlei vormen 

Een gokboodschap hoeft niet op een klassieke advertentie te lijken. Het Trimbos-rapport bespreekt ook influencers, livestreams en memes. Daardoor kan een jongere gokken tegenkomen tussen sportfragmenten, grappen en andere dagelijkse berichten, zonder bewust naar een goksite te zoeken. 

Een aangehaalde meta-analyse vond dat regelmatig gebruik van sociale media samenhing met een bijna drie keer zo grote kans op gokken als zeldzaam gebruik. Dat is geen bewijs dat sociale media op zichzelf dat verschil veroorzaken. Het cijfer beschrijft een verband en mag niet worden vertaald naar een individuele voorspelling voor iedere tiener. 

Voor Belgische preventie is vooral de verscheidenheid aan inhoud relevant. Alleen vragen of een kind gokadvertenties ziet, kan een onvolledig beeld opleveren. Een gesprek over welke streamers iemand volgt en wat daarin als normaal wordt voorgesteld, kan meer aanknopingspunten geven. 

Gambling Club zette eerder de Belgische beperkingen op gokreclame uiteen. Het nieuwe onderzoek maakt duidelijk waarom naast formele reclame ook de bredere digitale omgeving aandacht verdient. Een wettelijke beperking en een gesprek over online beïnvloeding beantwoorden verschillende delen van dezelfde preventievraag. 

Wanneer een game op gokken begint te lijken 

Ook de grens tussen gamen en gokken komt aan bod. Het rapport bespreekt lootboxes, social casino games en skin betting. Die vormen verschillen van elkaar, maar brengen jongeren wel in aanraking met mechanismen die raakvlakken hebben met kansspelen. 

Bij een lootbox is de inhoud vooraf onbekend. Social casino games bootsen casinospellen na, terwijl bij skin betting virtuele voorwerpen als inzet kunnen worden gebruikt. Niet iedere digitale beloning is daarmee automatisch hetzelfde als een geldelijke weddenschap. Juist de verschillen maken duidelijke uitleg belangrijk. 

Voor België is dit een bekend dossier. In ons artikel over de vervagende grens tussen gamen en gokken en de Belgische aanpak staat beschreven waarom bepaalde betaalde lootboxsystemen onder de kansspelwetgeving vallen. De beoordeling vraagt meer precisie dan de algemene uitspraak dat alle verrassingen in games verboden zouden zijn. 

Voor ouders is de praktische vraag vaak eenvoudiger dan de juridische discussie: waarvoor betaalt mijn kind precies? Een aankoop met bekende inhoud verschilt van betalen voor een kans op een begeerd voorwerp. Dat verschil bespreekbaar maken helpt om verder te kijken dan de naam of leeftijdsaanduiding van een game. 

Wat België met deze bevindingen kan doen 

Het onderzoek maakt deel uit van een verkenning naar Opgroeien in een Kansrijke Omgeving, een Nederlandse aanpak waarin gemeenten met onder meer ouders, scholen en gezondheidsorganisaties samenwerken. Trimbos noemt opvoedondersteuning, een gokvrije sportomgeving en schoolprogramma’s als mogelijke aanknopingspunten. 

Dat zijn voorstellen voor preventie, geen maatregelen waarvan dit onderzoek heeft bewezen dat ze het gokgedrag verminderen. Voor België zou een vertaling bovendien rekening moeten houden met de eigen wetgeving, onderwijsstructuren en bestaande preventiewerking. Een Nederlandse aanpak overnemen vraagt meer dan dezelfde naam gebruiken. 

De bevindingen bieden wel gerichte vragen voor lokale samenwerking. Weten ouders welke gokachtige inhoud jongeren tegenkomen? Herkennen scholen de verwevenheid met gamen? Welke plaats krijgen weddenschappen in gesprekken binnen sportclubs? Zulke vragen brengen de leefwereld van jongeren dichter bij het preventiebeleid. 

Uiteindelijk begint bescherming ruim voordat een leeftijdscontrole op het scherm verschijnt. Ze begint ook bij wat thuis gewoon wordt gevonden, wat vrienden delen en wat een jongere dagelijks online ziet. Voor België is dat de belangrijkste les van deze Nederlandse verkenning: wie gokgedrag wil begrijpen, moet ook kijken naar de omgeving waarin het ontstaat.