BAGO: de ongelooflijke evolutie van kansspelen in België 

Van de eerste loterijen die in de 16e eeuw in Vlaanderen werden georganiseerd tot kansspelen op internet: de Belgische sector is grondig veranderd, zoals BAGO uitlegt. Na verboden en periodes van tolerantie ontwikkelde België een beleid dat spelers naar een legaal en gecontroleerd aanbod wil leiden. 

België en kansspelen, een eeuwenoude geschiedenis 

Lang vóór internet, moderne vergunningen en preventiebeleid namen kansspelen al een plaats in de samenleving in. 

België neemt een bijzondere positie in deze geschiedenis in. Volgens BAGO vonden op het grondgebied de eerste loterijen plaats en bevindt zich hier ook het oudste casino ter wereld dat nog altijd actief is. 

Vanaf de 16e eeuw werden in Vlaanderen loterijen georganiseerd. Die hadden niet alleen een ontspanningsdoel: hun inkomsten kwamen onder meer ten goede aan kerken en gilden. Hun statuut zou echter evolueren. Deze loterijen werden later verboden, voordat ze een exclusief voorrecht van de gemeenten werden. 

Spa wordt een emblematische plaats voor Europees spel 

In Spa werd het eerste casino ter wereld geopend dat vandaag nog altijd actief is. De vestiging was bedoeld om edelen te vermaken die uit verschillende regio’s van Europa kwamen. 

Spa was toen al bekend om zijn thermale baden. Het casino vulde de ontspanningsmogelijkheden aan die werden aangeboden aan een Europese clientèle die de stad bezocht. 

Het historische belang van Spa beperkt zich niet tot casinospelen. Aan het begin van de 19e eeuw organiseerde de stad volgens BAGO ook de eerste paardenrennen op het Europese vasteland. 

Maar de ontwikkeling van kansspelen zou geen rechte lijn volgen. 

Verboden, tolerantie en eerste juridische kaders 

Aan het begin van de 20e eeuw werd de uitbating van casino’s verboden. In bepaalde steden bleef ze om fiscale en historische redenen toch getolereerd. 

Speelautomaten in drankgelegenheden kregen een andere behandeling: ze werden toen beschouwd als ontspanningstoestellen. 

Weddenschappen volgden nog een ander regelgevend traject. Ze vielen aanvankelijk onder de strafwet van 12 december 1895. Pas in 1963 kregen onderlinge sportweddenschappen een wettelijk kader. Twee jaar later, in 1965, volgden weddenschappen op paardenrennen op hun beurt. 

De geschiedenis toont zo een geleidelijke opbouw van het regelgevende kader. De verschillende spelvormen werden niet allemaal tegelijk en niet allemaal op dezelfde manier gereguleerd. 

Deze evolutie leidde uiteindelijk tot de wet van 1999 en tot de keuze voor een kanalisatiebeleid in plaats van een algemeen verbod. 

Waarom België ervoor koos spelers te kanaliseren 

In 1999 kwam er een keerpunt met de goedkeuring van de Belgische kansspelwet. Deze wetgeving, die volgens BAGO nog altijd van toepassing is en in 2024 werd gemoderniseerd, markeert een verandering in de manier waarop de sector wordt benaderd. 

De redenering steunt op een vaststelling: een absoluut verbod op kansspelen had het illegale aanbod niet doen verdwijnen. 

De wetgever koos daarom voor een andere aanpak. In plaats van ervan uit te gaan dat de drang om te spelen kon worden weggenomen, vertrekt het kanalisatiebeleid van het principe dat die zal blijven bestaan. Het doel bestaat er dus in spelers naar een legaal en gecontroleerd aanbod te leiden. 

Binnen deze logica dient het toegestane aanbod ook als alternatief voor de clandestiene markt. Het moet evolueren in een omgeving waar controlemechanismen en systemen voor sociale bescherming bestaan. 

Dit beleid vormt sinds ongeveer een kwarteeuw een van de fundamenten van het Belgische model dat door BAGO wordt voorgesteld. 

Maar de komst van internetspelen zou de wetgever verplichten om dit systeem aan te passen. 

Van fysiek naar digitaal spel: een grote verandering 

De recente evolutie van kansspelen in België kan niet worden begrepen zonder terug te komen op de komst van internet. Met de snelle groei van het netwerk in de jaren 1990 namen online kansspelen geleidelijk een aanzienlijke plaats in, tot ze volgens BAGO de populairste spelvorm werden. 

Deze evolutie creëerde echter een nieuwe moeilijkheid voor de autoriteiten. In een casino, een wedkantoor of een andere fysieke plaats speelt de activiteit zich af in een identificeerbare omgeving. Op internet zijn de grenzen veel minder duidelijk. 

Illegale sites kunnen hun activiteiten met name vanuit buitenlandse jurisdicties uitoefenen. BAGO benadrukt dat deze platformen zo kunnen ontsnappen aan sociale controlemechanismen en geen belastingen betalen in België. 

Een vraag werd dan centraal: hoe kan een gereguleerde markt behouden blijven wanneer spelers toegang hebben tot operatoren die zich buiten het Belgische wettelijke kader bevinden? Het antwoord van België past binnen een beleid dat veel ouder is dan online spelen zelf: kanalisatie. 

In 2010 past de regelgeving zich aan internet aan 

De wet van 7 mei 1999 werd in 2010 gewijzigd om kansspelen op internet, maar ook sportweddenschappen en televisiespelen, op te nemen. 

België legde toen een belangrijk principe vast voor digitale operatoren: online kansspelen aanbieden veronderstelt ook een legale aanwezigheid in de Belgische fysieke wereld voor hetzelfde type activiteit. 

Deze regel illustreert rechtstreeks de Belgische kanalisatielogica. De digitale activiteit wordt niet beschouwd als een volledig onafhankelijke wereld. Ze wordt gekoppeld aan het bestaande vergunningensysteem voor het fysieke aanbod. 

De inzet is des te groter omdat digitalisering niet alleen de plaats verandert waar spelers spelen. Ze verandert ook de mogelijkheden om gedrag te monitoren. 

Vertegenwoordigt digitaal alleen een risico? 

Voor BAGO is het antwoord nee. 

De organisatie erkent dat digitalisering nieuwe uitdagingen met zich meebrengt voor vergunde operatoren. Maar ze meent dat digitale technologieën ook nieuwe middelen kunnen bieden om het gedrag van spelers te observeren en preventief in te grijpen. 

Eind 2023 hadden alle leden van BAGO zo een overeenkomst ondertekend die de invoering van een preventiebeleid voorziet. Het aangekondigde doel is om problematisch speelgedrag sneller te identificeren, zodat het ook vroeger kan worden voorkomen. De leden van de organisatie hebben zich ertoe verbonden wetenschappelijke studies te financieren en artificiële intelligentie te gebruiken om dit gedrag sneller op te sporen. 

BAGO stelt dit initiatief voor als een vrijwillige zorgplicht. Daarmee wil de organisatie aan de regering en aan de samenleving tonen dat ze haar rol in het kanalisatiebeleid ernstig neemt. 

Hoe ver zal de evolutie van kansspelen gaan? 

De Belgische sector heeft zich voortdurend aangepast aan sociale, economische en technologische veranderingen. 

In de 16e eeuw ging het onderwerp onder meer over loterijen die ten voordele van kerken en gilden werden georganiseerd. In de 18e eeuw ontving Spa een Europese adellijke clientèle rond zijn thermen en casino. In de 19e en 20e eeuw kregen paardenrennen, weddenschappen, casino’s en speelautomaten geleidelijk hun plaats in een regelgevend landschap in verandering. 

Vanaf 1999 maakt België van kanalisatie een centraal principe: aangezien een absoluut verbod illegale spelen niet heeft doen verdwijnen, wordt het doel om spelers naar een toegestaan en gecontroleerd aanbod te leiden. 

De massale komst van online spelen heeft deze opdracht bemoeilijkt door illegale buitenlandse platformen toegankelijk te maken voor spelers. Tegelijk creëerde ze nieuwe mogelijkheden voor observatie en preventie. 

Het is op dat laatste terrein dat de leden van BAGO voortaan willen optreden, met name via de financiering van wetenschappelijk onderzoek en het gebruik van technologieën die problematisch gedrag sneller kunnen detecteren.