BAGO waarschuwt voor illegale kansspelen naar aanleiding van de cijfers van Sciensano

De laatste cijfers van Sciensano over kansspelen in België tonen een stabiliteit van risicovol speelgedrag sinds meer dan vijf jaar. Voor BAGO bevestigen deze gegevens vooral de noodzaak van een coherenter overheidsbeleid, gericht op het illegale aanbod, de bescherming van spelers en de effectieve toepassing van de regels.

Cijfers die een gevoelig debat opnieuw aanwakkeren

Volgens de laatste Gezondheidsenquête van Sciensano blijft de prevalentie van risicovol speelgedrag sinds meer dan vijf jaar stabiel. Ze bedraagt 2,6 % van de Belgische bevolking. Onder de spelers vertoont 0,6 % een hoog risico om problematisch speelgedrag te ontwikkelen.

In een markt die bestaat uit loterijen, weddenschappen, casino’s, speelzalen, vergunde sites en illegale spelers, vereist de lezing van de cijfers precisie. Negen Belgische spelers op tien nemen deel aan loterijspelen. Dit gegeven neemt een centrale plaats in in de analyse van BAGO, omdat het een verschil in behandeling tussen verschillende categorieën van spelers toont. Voor de vereniging moet worden gekeken wie aan beperkingen onderworpen is, wie ervan vrijgesteld is en wie buiten elk controleerbaar kader handelt.

Een reële, maar gefragmenteerde blootstelling aan reclame

De Gezondheidsenquête brengt ook de blootstelling van de bevolking aan reclame en sponsoring in verband met kansspelen, weddenschappen en loterijen aan het licht. 52,2 % van de bevolking verklaart wekelijks aan minstens één vorm van reclame voor kansspelen te worden blootgesteld. Die blootstelling gebeurt met name via televisie, websites of sociale netwerken.

BAGO benadrukt één element: deze blootstelling kan niet automatisch uitsluitend aan vergunde private operatoren worden toegeschreven. De enquête maakt geen onderscheid tussen het legale aanbod en de illegale markt. Ze maakt het dus op zichzelf niet mogelijk om precies de oorsprong te identificeren van alle reclames die door de respondenten werden gezien.

Ook sponsoring geeft een genuanceerder beeld. Ongeveer één Belg op tien meldt een frequente blootstelling aan sponsoring in verband met kansspelen. Omgekeerd zeggen vier Belgen op tien er weinig of niet aan te worden blootgesteld. De blootstelling past in een gefragmenteerd reclamelandschap, waarin meerdere kanalen elkaar overlappen.

Televisie, sport en sportieve mediaverslaggeving blijven dominante contactpunten voor sponsoring. Sociale netwerken en influencers spelen eveneens een groeiende rol. Deze evolutie maakt controle complexer, vooral wanneer bepaalde boodschappen afkomstig zijn van niet-vergunde spelers of van digitale kanalen die moeilijk te omkaderen zijn.

Mannen en jongere leeftijdsgroepen melden een hogere blootstelling dan vrouwen en oudere groepen. Deze vaststelling komt overeen met internationale observaties over reclamebereik en het gebruik van digitale platformen. Ze onderstreept ook de noodzaak van een beleid dat rekening houdt met de werkelijk blootgestelde doelgroepen, in plaats van algemene maatregelen waarvan de doeltreffendheid beperkt zou kunnen blijven.

Een Belgisch kader bij de strengste van Europa

Om de cijfers van Sciensano te begrijpen, moeten ze in het huidige juridische kader worden geplaatst. Sinds 1 juli 2023 past België een van de strengste regimes van Europa toe op het gebied van reclame voor kansspelen.

Voor vergunde private operatoren is reclame vandaag verboden op televisie, radio, in kranten en magazines, op sociale netwerken, noch per post, e-mail of telefonisch bericht. Beperkte uitzonderingen blijven mogelijk, bijvoorbeeld in de eigen verkooppunten, op de website van de operator of, onder voorwaarden, via bepaalde gerichte advertenties in zoekmachines.

Deze strengheid plaatst vergunde operatoren in een sterk omkaderde situatie. Ze beantwoordt aan een beschermingsdoelstelling, maar leidt ook tot een gevolg dat BAGO zorgwekkend vindt: de zichtbaarheid van het legale aanbod kan afnemen ten voordele van minder gecontroleerde, of zelfs volledig illegale spelers.

De zichtbaarheid van het vergunde aanbod is niet alleen een commerciële kwestie. Ze heeft ook betrekking op de bescherming van de speler. Binnen een wettelijk kader bestaan mechanismen: leeftijdscontrole, uitsluitingssysteem, limieten, opvolging, waakzaamheidsplicht en controle door de bevoegde autoriteiten. Deze tools kunnen alleen doeltreffend worden toegepast als spelers zich richten tot een erkend en gecontroleerd aanbod.

Wat BAGO van de beleidsmakers vraagt

Voor BAGO vragen de cijfers van Sciensano om een gericht, coherent en werkelijk toepasbaar beleid. De vereniging is van mening dat blootstelling aan reclame en sponsoring in verband met kansspelen een sociale realiteit blijft, maar dat ze niet uitsluitend afkomstig is van vergunde private operatoren.

Ze identificeert drie prioriteiten: de strijd tegen illegale operatoren versterken, coherente reclameregels garanderen voor alle kansspelproducten, en een duidelijke zichtbaarheid van het vergunde aanbod behouden.

BAGO pleit ook voor een versterking van de Kansspelcommissie. Het doel is haar in staat te stellen doeltreffender op te treden tegen illegale operatoren. Deze vraag past in een logica van toepassing van de regels, eerder dan in een loutere logica van bijkomende verboden.

Een beschermingsbeleid mag de oorsprong van het risico niet negeren

De cijfers van Sciensano bevestigen een complexe realiteit. Risicovol speelgedrag bestaat, maar de prevalentie ervan blijft stabiel op 2,6 %. Blootstelling aan reclame bestaat ook, met meer dan de helft van de bevolking die verklaart wekelijks aan minstens één vorm van reclame in verband met kansspelen te worden blootgesteld. Maar die blootstelling komt voort uit een diverse omgeving, waarin loterijen, sponsoring, sportkanalen, sociale netwerken, vergunde operatoren en illegale spelers door elkaar lopen.

Precies die complexiteit maakt het politieke debat delicaat. Een maatregel kan op papier beschermend lijken, maar omgekeerde effecten veroorzaken als ze de zichtbaarheid van het gecontroleerde aanbod vermindert en meer ruimte laat aan niet-gereguleerde spelers.