Grondwettelijk Hof: Nationale Loterij krijgt onterecht uitzonderingspositie 

De uitzonderingspositie van de Nationale Loterij binnen de Belgische gokmarkt staat steeds meer onder druk. Private casino’s en bookmakers moeten voldoen aan strenge regels rond reclame, bonussen, leeftijdscontrole en uitgesloten spelers. Voor loterijproducten gelden die verplichtingen niet op dezelfde manier. 

Het Grondwettelijk Hof heeft inmiddels geoordeeld dat dit verschil niet gerechtvaardigd is wanneer online loterijproducten een vergelijkbare spelervaring en vergelijkbare risico’s bieden als andere online kansspelen. De wetgever moet de vastgestelde discriminatie uiterlijk op 31 december 2026 verhelpen. 

Private gokbedrijven onderworpen aan strengere regels 

De Belgische kansspelwetgeving werd in 2024 aanzienlijk aangescherpt. De minimumleeftijd voor kansspelen en weddenschappen werd vastgesteld op 21 jaar. Daarnaast werden bonussen en geschenken verboden, kwamen er strengere beperkingen op reclame en moesten verschillende soorten online kansspelen van elkaar worden gescheiden. 

Private aanbieders mogen verschillende vergunningscategorieën niet langer zonder meer via één website en één spelersaccount aanbieden. Geld dat op een account voor sportweddenschappen staat, kan daardoor niet zomaar worden gebruikt in een online casino. 

De Nationale Loterij valt voor haar loterijproducten onder een andere wet. Daardoor bleven verschillende nieuwe regels buiten toepassing. Lotto, EuroMillions, krasloten en online loterijspelen bleven toegankelijk vanaf 18 jaar, terwijl voor private casino’s en bookmakers een minimumleeftijd van 21 jaar geldt. 

Gambling Club schreef eerder over het verschil tussen de leeftijdsgrens bij casino’s en de Nationale Loterij. Vooral bij digitale producten wordt het steeds moeilijker uit te leggen waarom een online casinospel pas vanaf 21 jaar beschikbaar is, terwijl een visueel vergelijkbaar loterijspel vanaf 18 jaar gespeeld kan worden. 

Online loterijspelen lijken steeds meer op casinospellen 

De traditionele verschillen tussen een loterij en een casinospel zijn door digitalisering kleiner geworden. Bij een klassieke loterij koopt een speler een biljet en wacht hij op een trekking. Moderne online loterijproducten gebruiken animaties, geluidseffecten, interactieve spelelementen en directe uitslagen. 

In het jaarverslag over 2025 wordt vastgesteld dat sommige online loterijspelen steeds meer elementen bevatten die vergelijkbaar zijn met producten van private gokbedrijven. De audiovisuele presentatie en de spelervaring kunnen daardoor sterk lijken op digitale krasloten, dice games of eenvoudige casinospellen. 

De discussie richt zich onder meer op de Woohoo-games van de Nationale Loterij. Deze spellen worden juridisch als loterijproducten beschouwd, maar hebben een vormgeving en speelwijze die volgens critici nauw aansluiten bij andere online kansspelen. 

Het gevolg is dat niet langer alleen de juridische naam van een product bepalend kan zijn. Wanneer de snelheid, presentatie en speelervaring vergelijkbaar zijn, kunnen ook de risico’s voor spelers dichter bij elkaar liggen. 

Hof noemt verschil in behandeling discriminerend 

In arrest 165/2025 van 11 december 2025 onderzocht het Grondwettelijk Hof de verschillen tussen private aanbieders en de Nationale Loterij. Het ging onder meer over de minimumleeftijd, het reclameverbod, bonussen en de scheiding van verschillende online spelcategorieën. 

Het Hof erkende dat de Nationale Loterij een publieke opdracht heeft en een deel van haar opbrengsten aan maatschappelijke doelen besteedt. Die publieke functie betekent volgens het Hof echter niet dat ieder verschil in behandeling automatisch gerechtvaardigd is. 

Wanneer de Nationale Loterij online producten aanbiedt die vergelijkbaar zijn met private kansspelen, moet ook de bescherming van spelers vergelijkbaar zijn. De identiteit van de aanbieder verandert immers niet noodzakelijk het risico van het spel. 

Het Hof oordeelde daarom dat de regels onvoldoende samenhang vertonen. De wetgever voert strengere maatregelen in om spelers bij private aanbieders te beschermen, maar legt niet altijd vergelijkbare beperkingen op aan online loterijproducten die eenzelfde spelervaring kunnen bieden. 

Reclameverbod geldt niet op dezelfde manier 

Het verschil is duidelijk zichtbaar bij reclame. Belgische casino’s en bookmakers mogen nog slechts binnen beperkte uitzonderingen reclame maken. Gepersonaliseerde advertenties zijn verboden en ook sportsponsoring wordt geleidelijk verder ingeperkt. 

De achtergrond en gevolgen van deze beperkingen staan beschreven in het eerdere artikel over het Belgische verbod op gokreclame. De regels beperken de zichtbaarheid van vergunde private aanbieders aanzienlijk. 

De Nationale Loterij kan haar merk en loterijproducten onder een ander wettelijk kader blijven promoten. Dat zorgt volgens private operatoren voor een ongelijk speelveld. De overheid beperkt de reclame van commerciële gokbedrijven om gokken minder normaal te maken, terwijl campagnes voor loterijproducten veel zichtbaarder kunnen blijven. 

Het Grondwettelijk Hof vond het reclameverbod discriminerend voor zover geen vergelijkbare beperkingen gelden voor soortgelijke online loterijproducten. De bestaande regels voor private aanbieders werden niet onmiddellijk geschrapt. De wetgever kreeg tot eind 2026 om de ongelijkheid te corrigeren. 

Ook leeftijd en bonussen leveren ongelijkheid op 

Dezelfde juridische redenering geldt voor de minimumleeftijd van 21 jaar en het verbod op bonussen en geschenken. Het Hof heeft niet geoordeeld dat deze beschermingsmaatregelen op zichzelf onredelijk zijn. 

Het probleem is dat vergelijkbare producten verschillend worden behandeld. Een jongvolwassene van 18 jaar kan wel deelnemen aan online loterijspelen, maar heeft geen toegang tot een online casino of bookmaker. Als beide producten vergelijkbare kenmerken en risico’s vertonen, ontbreekt volgens het Hof een voldoende rechtvaardiging voor dat onderscheid. 

In het artikel Online spelen: wat kan er veranderen in België? werd al uitgelegd dat de wetgever in principe twee richtingen kan kiezen. België kan bepaalde beperkingen voor private operatoren versoepelen of vergelijkbare beschermingsregels uitbreiden naar online loterijen. 

De politieke voorkeur lijkt vooralsnog eerder uit te gaan naar uitbreiding van de bescherming. Een verlaging van de leeftijdsgrens of het opnieuw toestaan van bonussen bij private gokbedrijven ligt politiek gevoelig. 

Uitgesloten spelers kunnen nog deelnemen aan online loterijen 

Een tweede uitspraak volgde op 16 april 2026. Het Grondwettelijk Hof boog zich toen over EPIS, het Belgische systeem waarin uitgesloten spelers worden geregistreerd. 

Casino’s, speelautomatenhallen, wedkantoren en vergunde online gokbedrijven moeten controleren of een speler in EPIS staat. Wie zichzelf heeft uitgesloten of om een andere reden in het systeem is opgenomen, krijgt geen toegang. 

Voor online loterijspelen gold geen vergelijkbare verplichte controle. Een persoon die zichzelf vanwege gokproblemen heeft laten uitsluiten, kon daardoor nog steeds via internet deelnemen aan producten van de Nationale Loterij. 

Het Hof oordeelde dat zowel het ontbreken van een voorafgaande EPIS-controle als de lagere leeftijdsgrens bij online loterijen discriminerend is. Ook deze ongelijkheid moet uiterlijk op 31 december 2026 worden opgelost. 

Het verschil is belangrijk vanuit het oogpunt van spelersbescherming. De werking van de Belgische EPIS-lijst voor uitgesloten spelers verliest een deel van haar effect wanneer vergelijkbare online producten buiten de controle blijven. 

Nationale Loterij verdedigt risicogebaseerde aanpak 

De Nationale Loterij stelt dat loterijen en klassieke kansspelen niet automatisch gelijkgesteld mogen worden. Volgens haar moet per product naar het werkelijke risico worden gekeken. Een klassieke trekking zoals Lotto zou niet dezelfde kenmerken hebben als een snel online casinospel. 

Na het arrest van april 2026 liet de Nationale Loterij weten de lijn van het Grondwettelijk Hof te verwelkomen. In haar officiële reactie op arrest 45/2026 benadrukte zij dat het Hof een risicogebaseerde benadering bevestigt en dat de wetgeving moet worden aangepast. 

De uitspraak betekent dan ook niet noodzakelijk dat ieder loterijproduct voortaan exact aan dezelfde regels moet voldoen als roulette, blackjack of een speelautomaat. De kern is dat vergelijkbare producten niet uitsluitend vanwege de identiteit van de aanbieder verschillend mogen worden behandeld. 

Dat vraagt om een duidelijke wettelijke definitie van wat een loterij precies is. Zonder zo’n afbakening blijft ruimte bestaan om moderne online spellen juridisch als loterij te kwalificeren, terwijl de ervaring voor de speler dicht tegen een casinospel aanligt. 

Wetsvoorstel moet ongelijkheid beëindigen 

In de Kamer ligt al een wetsvoorstel voor strengere regels rond producten van de Nationale Loterij. Het voorstel voorziet onder meer in een algemeen reclameverbod, een minimumleeftijd van 21 jaar en het verplichte gebruik van EPIS voor loterijproducten. 

De voorgestelde regels zouden gelden voor zowel online producten als loterijen die in fysieke verkooppunten worden verkocht. Daarmee zou de uitzondering grotendeels verdwijnen. 

Volgens het jaarverslag kan zo’n algemene aanpak echter verder gaan dan noodzakelijk. Niet ieder traditioneel loterijproduct brengt dezelfde risico’s met zich mee als een snel en interactief online spel. Een alternatief is daarom om de regels per productcategorie vast te stellen en de koninklijke besluiten over het toegestane aanbod te herzien. 

De bredere discussie draait uiteindelijk niet om de vraag of de Nationale Loterij haar publieke opdracht mag behouden. Het gaat om de vraag waarom een speler bij een vergelijkbaar online product minder bescherming krijgt zodra de Belgische overheid zelf de aanbieder is. 

België heeft tot 31 december 2026 om daarop een wettelijk antwoord te geven. Tot die tijd blijven de bestaande bepalingen grotendeels van kracht, ook al staat inmiddels vast dat de uitzonderingspositie bij vergelijkbare online producten niet kan blijven bestaan.