Kansspelverslaving: deze signalen moeten alarmbellen doen afgaan 

Een grote winst kan de indruk geven dat het geluk eindelijk is gekeerd. Ze kan ook het begin vormen van een gevaarlijke relatie met kansspelen. François Mertens, psycholoog gespecialiseerd in verslavingen bij de vzw Pelican, roept spelers op om drie eenvoudige indicatoren in het oog te houden: het uitgegeven geld, de tijd die aan spelen wordt besteed en de frequentie van de inzetten. 

Wanneer verliezen onmogelijk worden om toe te geven 

In de verbeelding van veel spelers is een grote winst het best mogelijke scenario. Toch kan dat moment een trigger voor afhankelijkheid worden. 

Op 14 juli 2026 was François Mertens te gast in het programma Le 6-8 van de RTBF. Daar legde hij uit dat een eerste grote winst een bijzonder krachtige mix van emoties veroorzaakt. De speler voelt zich gelukkig. Hij kan ook geloven dat hij over een bijzondere capaciteit beschikt om een resultaat te voorspellen of het juiste moment te kiezen om in te zetten. 

“Toch zijn alle kansspelen en geldspelen op termijn bedoeld om winst op te leveren voor de operator en niet voor de persoon die speelt,” benadrukt François Mertens. 

Deze realiteit staat haaks op de hoop die door de eerste winst wordt gevoed. Zelfs na meerdere verliezen kan de speler ervan overtuigd blijven dat een nieuwe overwinning binnenkort de verdwenen bedragen zal compenseren. Hoe sterker de herinnering aan de winst, hoe moeilijker het kan worden om te aanvaarden dat het resultaat niet afhangt van persoonlijke controle. 

“Wanneer je wint, praat je daar gemakkelijk over. Wanneer je verliest, duwen schaamte en schuldgevoel spelers vaak richting isolement,” legt François Mertens uit. 

Dat isolement vormt een gevaar. De speler verbergt niet langer alleen zijn verliezen. Hij kan ook de tijd die hij aan spelen besteedt, de nieuwe bedragen die hij inzet of de herhaalde pogingen om het verloren geld terug te winnen verbergen. Financiële moeilijkheden kunnen dan gepaard gaan met spanningen binnen het gezin en negatieve emoties. 

Het najagen van verliezen voedt de vicieuze cirkel 

Na het enthousiasme van de eerste winsten volgt vaak een minder gunstige periode. De verliezen verschijnen en de speler staat voor een keuze: stoppen of proberen zijn geld terug te winnen. Het is bij die tweede optie dat de val kan dichtklappen. Er wordt een nieuwe inzet geplaatst om de vorige te compenseren. Wanneer die verloren gaat, stijgt het bedrag dat moet worden teruggewonnen. De speler kan dan meer, langer of vaker spelen. Elke mislukking wordt een extra reden om opnieuw te beginnen. 

Volgens François Mertens behoort de afwisseling tussen winsten en verliezen tot de belangrijkste psychologische mechanismen van verslaving. Winst houdt de hoop in stand. Verlies creëert een gevoel van urgentie. Samen kunnen ze iemand opsluiten in een praktijk die hij niet langer onder controle heeft. 

Drie vragen om je speelgedrag te evalueren 

Om controleverlies te herkennen, stelt François Mertens voor om te beginnen met een eenvoudige en eerlijke evaluatie. Drie vragen maken het mogelijk om de belangrijkste dimensies van het speelgedrag te onderzoeken. 

Speel ik voor te veel geld? 

Het antwoord hangt niet alleen af van het totale ingezette bedrag. Een som kan voor de ene persoon laag lijken en voor een andere een grote moeilijkheid betekenen. Het belangrijkste is te bepalen of het ingezette geld meer bedraagt dan wat de speler redelijkerwijs kan missen. 

Speel ik te lang? 

Problematisch speelgedrag kan een steeds grotere plaats innemen in het dagelijkse leven. De tijd die wordt besteed aan inzetten of aan het volgen van resultaten kan ten koste gaan van het gezinsleven, het sociale leven of het werk. De speler kan ook langer doorgaan dan gepland, zelfs wanneer hij had beslist te stoppen. 

Speel ik te vaak? 

De toename van het aantal weddenschappen of speelsessies vormt een andere belangrijke indicator. Bepaalde zeer populaire sportevenementen, zoals een WK, kunnen een stijging van de inzetfrequentie bevorderen. De uitzonderlijke gelegenheid kan dan een blijvende gewoonte worden. 

Deze drie vragen vervangen geen professionele begeleiding. Ze bieden wel een eerste houvast. Wanneer iemand op een van deze vragen positief antwoordt, heeft die persoon al een ernstige reden om zijn gedrag te observeren en erover te praten. 

Hulp vragen vóór de breuk 

De eerste gevolgen van problematisch speelgedrag mogen niet worden geminimaliseerd. Herhaalde financiële verliezen, conflicten met naasten of het opduiken van negatieve emoties vormen al voldoende redenen om hulp te zoeken. 

Wachten op een extreme situatie kan het gedrag de tijd geven om zich te verankeren. De persoon kan eraan wennen zijn verliezen te verbergen, nieuwe rechtvaardigingen te vinden of de beslissing om te stoppen voortdurend uit te stellen. 

In België stelt de vzw Pelican een gratis en anoniem platform ter beschikking, bereikbaar via spelers.hulp-online.be. Spelers kunnen er een zelfevaluatievragenlijst invullen om hun speelgedrag te onderzoeken. Er kan ook psychologische begeleiding van twaalf weken worden aangeboden, telefonisch of via geschreven berichten. De anonimiteit en de kosteloosheid van het systeem moeten de eerste stap vergemakkelijken. 

Geen enkel profiel is volledig beschermd 

Kansspelverslaving wordt soms gekoppeld aan een specifiek type speler. Die voorstelling is misleidend. 

“Alle profielen kunnen met kansspelverslaving te maken krijgen,” herinnert François Mertens eraan. 

Sommige personen zijn niettemin meer blootgesteld of kwetsbaarder voor de mechanismen van het spel. 

Minderjarigen zijn onder meer gevoelig voor reclame en boodschappen die inzetten voorstellen als een waardevolle of gewone activiteit. Personen die al de controle over hun speelgedrag hebben verloren, blijven ook bijzonder kwetsbaar. Financiële kwetsbaarheid kan het risico versterken. Iemand die met economische moeilijkheden wordt geconfronteerd, kan kansspelen zien als een mogelijkheid om zijn situatie snel te verbeteren. 

François Mertens verwelkomt in deze context de sterke beperking van reclame voor kansspelen die door de Belgische autoriteiten werd beslist. Deze beperking is met name bedoeld om de blootstelling van de meest kwetsbare doelgroepen te verminderen. 

Een terugval wist de geboekte vooruitgang niet uit 

Uit een verslaving geraken verloopt niet altijd volgens een rechte lijn. Iemand kan zijn speelgedrag verminderen of stoppen en daarna opnieuw beginnen te spelen. Zo’n terugval betekent niet noodzakelijk dat al het eerder geleverde werk verloren is. 

François Mertens herinnert eraan dat herstel zelden lineair verloopt. Na verloop van tijd leert de persoon beter de situaties te herkennen die de drang om te spelen uitlokken. Hij begrijpt geleidelijk de mechanismen die hem ertoe brengen door te gaan ondanks de verliezen. 

Elke stap kan bijdragen aan het ontwikkelen van nieuwe beschermingsmiddelen. De speler kan leren om een gevaarlijke gedachte sneller te herkennen, zoals de zekerheid dat een volgende winst de verliezen zal compenseren, of de indruk dat hij het toeval voortaan beheerst. 

Een eenvoudige aanbeveling: doorbreek de stilte 

Het uitgegeven geld, de tijd die aan spelen wordt besteed en de frequentie van de inzetten vormen drie herkenningspunten die voor iedereen toegankelijk zijn. Ze kunnen aantonen dat een praktijk die als occasioneel wordt voorgesteld inmiddels een buitensporige plaats inneemt. 

Het centrale advies van François Mertens bestaat uit twee woorden: 

“Praat erover.”